Co RRSO mierzy, a czego nie mierzy oprocentowanie
Oprocentowanie nominalne opisuje jedną rzecz: ile odsetek naliczy bank od kapitału. Nie mówi nic o prowizji, ubezpieczeniu, opłacie za prowadzenie rachunku ani o tym, kiedy każdą z tych kwot zapłacisz.
RRSO ujmuje wszystko — i dlatego jest jedyną liczbą, którą można sensownie porównać między ofertami. Ustawa o kredycie konsumenckim nakazuje ją podawać właśnie po to.
Wzór
Z załącznika nr 4 do ustawy o kredycie konsumenckim. Zrównuje zdyskontowaną sumę wypłat ze zdyskontowaną sumą spłat:
Σ Ck (1+X)−tk = Σ Dl (1+X)−sl
gdzie C to wypłaty, D to spłaty, t i s to momenty w latach, a X to szukane RRSO.
Tego równania nie da się rozwiązać wzorem przy typowej liczbie rat — jest to wielomian wysokiego stopnia. Pierwiastka trzeba szukać numerycznie i tak robi każdy kalkulator RRSO, także ten w banku.
Dlaczego moment płatności ma znaczenie
To jest sedno RRSO i zarazem powód, dla którego dwa kredyty o identycznym koszcie mogą mieć różne RRSO.
Złotówka zapłacona dziś jest droższa niż złotówka zapłacona za trzy lata. Prowizja pobrana z góry obciąża Cię przez cały okres kredytowania; ta sama kwota rozłożona na opłaty miesięczne — nie. Dyskontowanie w tym wzorze mierzy dokładnie tę różnicę.
Praktyczna konsekwencja: prowizja kredytowana kosztuje więcej niż zapłacona z własnych środków. Doliczona do kapitału podnosi podstawę naliczania odsetek — płacisz odsetki od prowizji.
„Kredyt 0%”
Najczęstsza konstrukcja, przed którą RRSO chroni. Oprocentowanie nominalne wynosi zero, więc reklama jest formalnie prawdziwa. Koszt siedzi w prowizji.
Weź 10 000 zł na 24 miesiące, oprocentowanie 0%, prowizja 1500 zł płatna z góry. Odsetek nie ma żadnych. Ale do ręki dostajesz 8500 zł, a oddajesz 10 000 zł. RRSO wynosi ponad 17% — więcej niż niejeden zwykły kredyt gotówkowy.
Kalkulator ostrzega o tym wprost, gdy wykryje taką konfigurację.
Test, który możesz powtórzyć
Wpisz dowolną kwotę i okres, ustaw prowizję i pozostałe opłaty na zero. RRSO powinno wyjść nieco wyższe od oprocentowania nominalnego — dla 9,5% będzie to 9,92%.
Różnica nie jest błędem. Bierze się z kapitalizacji miesięcznej: (1 + 0,095/12)¹² − 1 = 9,92%. Odsetki naliczane co miesiąc dają w skali roku więcej niż ta sama stopa naliczona raz. Jeśli jakiś kalkulator zwraca w tym teście dokładnie 9,5%, dyskontuje źle.
Ten test jest częścią zestawu uruchamianego przy każdej zmianie kodu tego serwisu.
Czego kalkulator nie obejmuje
Zakładamy raty równe i wypłatę jednorazową — to standard w kredytach gotówkowych i konsumenckich. Nie obsługujemy:
- rat malejących, gdzie kapitał spłacasz równomiernie, a odsetki maleją,
- wypłaty w transzach, typowej dla kredytów budowlanych,
- wakacji kredytowych i karencji w spłacie kapitału,
- oprocentowania zmiennego — liczymy tak, jakby stopa utrzymała się do końca.
Ostatni punkt dotyczy każdego kalkulatora RRSO, także bankowego: przy zmiennej stopie RRSO jest z definicji prognozą przy założeniu niezmienności, a nie przewidywaniem.
Jak porównywać oferty
Samo RRSO wystarcza tylko wtedy, gdy kwota i okres są identyczne. Przy różnych okresach niższe RRSO nie znaczy tańszy kredyt — kredyt na 12 miesięcy o RRSO 15% kosztuje mniej złotówek niż kredyt na 60 miesięcy o RRSO 12%.
Dlatego obok RRSO patrz na całkowity koszt kredytu w złotych. Kalkulator pokazuje go razem z rozbiciem na odsetki i koszty pozaodsetkowe — a to rozbicie mówi najwięcej o tym, na czym zarabia kredytodawca.
Konkretny przykład, w którym oferta o niższym RRSO kosztuje dwa i pół raza więcej złotych, oraz lista tego, na co patrzeć zamiast samego procentu, są w poradniku jak porównywać oferty kredytów.
Częste pytania
Co to jest RRSO?
Rzeczywista roczna stopa oprocentowania — całkowity koszt kredytu wyrażony jako procent w skali roku. Obejmuje odsetki, prowizję, ubezpieczenie i wszystkie opłaty obowiązkowe, a także uwzględnia moment, w którym każdą z tych kwot płacisz. Sposób liczenia określa załącznik nr 4 do ustawy o kredycie konsumenckim.
Dlaczego RRSO jest wyższe od oprocentowania?
Z dwóch powodów. Po pierwsze obejmuje koszty pozaodsetkowe, których oprocentowanie nie widzi. Po drugie uwzględnia kapitalizację: odsetki naliczane co miesiąc dają w skali roku więcej niż ta sama stopa naliczona raz. Nawet przy zerowej prowizji RRSO dla 9,5% nominalnie wynosi 9,92%.
Czy kredyt 0% jest darmowy?
Nie, jeśli ma prowizję. Zerowe oprocentowanie oznacza brak odsetek, ale prowizja jest kosztem tak samo realnym. Pożyczka 10 000 zł na 24 miesiące z prowizją 1500 zł ma RRSO ponad 17%, mimo że formalnie oprocentowanie wynosi zero. Właśnie po to ustawa nakazuje podawać RRSO.
Czy niższe RRSO zawsze znaczy tańszy kredyt?
Tylko przy tej samej kwocie i tym samym okresie. RRSO jest stopą roczną, więc dłuższy kredyt o niższym RRSO potrafi kosztować więcej złotych niż krótszy o wyższym. Przy porównywaniu ofert o różnych okresach patrz na całkowity koszt kredytu w złotych.
Co to znaczy prowizja kredytowana?
Prowizja doliczona do kwoty kredytu zamiast płacona z własnych środków. Dostajesz do ręki wnioskowaną kwotę, ale odsetki naliczają się od kwoty powiększonej o prowizję — płacisz więc odsetki od prowizji. To rozwiązanie wygodniejsze przy podpisywaniu umowy i droższe w sumie.