Dwie liczby, jedne dane
Kupujesz za 100 zł. Sprzedajesz za 150 zł. Zarabiasz 50 zł. Ile to procent?
Odpowiedź zależy od tego, przez co dzielisz.
marża = 50 ÷ 150 = 33,3% — dzielisz przez cenę sprzedaży
narzut = 50 ÷ 100 = 50,0% — dzielisz przez koszt zakupu
Obie liczby są poprawne. Obie opisują tę samą transakcję. Różni je wyłącznie mianownik — i właśnie ta różnica kosztuje.
Gdzie to boli
Otwierasz system sprzedażowy. Pole nazywa się „marża” albo „narzut” — a bywa, że po prostu „%”. Wpisujesz 30, bo chcesz zarabiać 30%.
Jeżeli pole oznacza narzut, cena wyjdzie 130 zł. Twoja rzeczywista marża to 23,1%.
Jeżeli oznacza marżę, cena wyjdzie 142,86 zł.
Różnica: 12,86 zł na każdej sztuce, czyli o 9% niższa cena, niż zaplanowałeś. Przy tysiącu sztuk miesięcznie to blisko 13 000 zł miesięcznie i ponad 150 000 zł rocznie — a to przychód, który w całości byłby zyskiem, bo koszty się nie zmieniają.
Tabela przeliczeń
Przydaje się przy rozmowie z dostawcą, który podaje narzut, kiedy Ty myślisz w marżach.
| Narzut | Marża | Cena przy koszcie 100 zł |
|---|---|---|
| 10% | 9,1% | 110,00 zł |
| 20% | 16,7% | 120,00 zł |
| 25% | 20,0% | 125,00 zł |
| 33% | 24,8% | 133,00 zł |
| 50% | 33,3% | 150,00 zł |
| 75% | 42,9% | 175,00 zł |
| 100% | 50,0% | 200,00 zł |
| 200% | 66,7% | 300,00 zł |
| 400% | 80,0% | 500,00 zł |
Wzory przeliczenia, gdybyś potrzebował ich poza tabelą:
marża = narzut ÷ (100 + narzut) × 100%
narzut = marża ÷ (100 − marża) × 100%
Test na zdrowy rozsądek
Marża nigdy nie przekroczy 100%. Żeby wyniosła sto procent, zysk musiałby równać się cenie, czyli koszt musiałby być zerowy — towar musiałbyś dostać za darmo.
Narzut nie ma górnej granicy. Kupione za 10 zł, sprzedane za 100 zł to narzut 900%.
Stąd praktyczna wskazówka, która rozstrzyga większość nieporozumień w rozmowie: jeśli ktoś mówi „mam 150% marży”, mówi o narzucie. Nie kłamie — używa złego słowa.
Trzecia pułapka: marża od brutto
Obie liczby licz na kwotach netto. VAT nie jest Twoim przychodem — przechodzi przez konto i trafia do urzędu skarbowego.
Marża liczona na cenach brutto wygląda lepiej, niż jest. Przy stawce 23% i rzeczywistej marży 25% wersja „brutto” pokaże około 30%. To najczęstszy sposób, w jaki firmy zawyżają sobie rentowność na papierze — i najczęstsza przyczyna zdziwienia przy rocznym podsumowaniu.
Ile marży w ogóle potrzebujesz
Marża nie jest zyskiem. Musi pokryć wszystko, co dzieje się między zakupem a sprzedażą: lokal, magazyn, pracę, transport, zwroty, straty, koszt pieniądza. Zysk jest tym, co zostaje.
Dlatego pytanie „jaka marża jest dobra” nie ma uniwersalnej odpowiedzi. W handlu artykułami szybkozbywalnymi typowe są marże jednocyfrowe przy ogromnym obrocie; w usługach specjalistycznych — kilkudziesięcioprocentowe przy niewielkiej liczbie transakcji. Jedyne sensowne porównanie to własna marża sprzed roku.
Policz swój przypadek
Kalkulator marży i narzutu liczy w cztery strony: z kosztu i ceny, z kosztu i docelowej marży, z kosztu i narzutu oraz z ceny i marży. Ten ostatni tryb jest najbardziej niedoceniany — przed negocjacją z dostawcą wiesz z góry, powyżej jakiej kwoty transakcja przestaje mieć sens.
Osobnym tematem jest to, ile z marży zabiera rabat: znacznie więcej, niż wynosi. Opisuje to tekst o rabatach. Wzory i zaokrąglenia zebrane są w Metodologii.
Częste pytania
Czy marża może być większa niż 100%?
Nie. Marża to udział zysku w cenie sprzedaży, więc sto procent oznaczałoby zerowy koszt zakupu. Liczba powyżej stu procent to zawsze narzut, czyli zysk odniesiony do kosztu — ten nie ma górnej granicy.
Jak przeliczyć narzut na marżę?
Podziel narzut przez sto plus narzut i pomnóż przez sto procent. Narzut 50% daje marżę 50 ÷ 150 = 33,3%. W drugą stronę: marża podzielona przez sto minus marża, więc marża 30% odpowiada narzutowi 30 ÷ 70 = 42,9%.
Marża liczona od netto czy od brutto?
Od netto. VAT nie jest przychodem firmy — trafia do urzędu skarbowego. Marża liczona na cenach brutto jest zawyżona i przy stawce 23% pokazuje rentowność o kilka punktów lepszą, niż jest w rzeczywistości.