Wzór
odsetki = kwota × stopa × liczba dni ÷ 365
Rok przyjmuje się 365-dniowy, także w roku przestępnym. Wzór jest banalny — komplikacja siedzi w dwóch miejscach: w datach i w tym, że stopa nie jest stała.
Dlaczego rozbicie na podokresy
Odsetki naliczają się za każdy dzień opóźnienia według stopy obowiązującej w tym dniu. Jeżeli w okresie opóźnienia Rada Polityki Pieniężnej zmieniła stopy, okres trzeba rozbić i policzyć każdy fragment osobno.
Skala błędu rośnie z wiekiem faktury. Poniżej to samo 10 000 zł zaległości, odsetki ustawowe za opóźnienie, zapłata 29 sierpnia 2026 — policzone poprawnie i „na skróty”, czyli dzisiejszą stopą pomnożoną przez liczbę dni:
| Termin zapłaty | Dni | Podokresów | Poprawnie | Na skróty | Zaniżenie |
|---|---|---|---|---|---|
| pół roku wstecz | 182 | 2 | 461,51 zł | 461,23 zł | 0,1% |
| rok wstecz | 365 | 6 | 952,05 zł | 925,00 zł | 2,8% |
| dwa lata wstecz | 730 | 8 | 2 057,47 zł | 1 850,00 zł | 10,1% |
| trzy lata wstecz | 1 096 | 10 | 3 189,59 zł | 2 777,53 zł | 12,9% |
Przy świeżej fakturze skrót jest nieszkodliwy. Przy trzyletniej — a to dokładnie okres przedawnienia roszczeń z działalności gospodarczej — brakuje ponad czterystu złotych na każde dziesięć tysięcy. Kierunek błędu zależy od tego, czy stopy rosły, czy spadały; od 2023 roku spadały, więc skrót zaniża.
Ten kalkulator pokazuje rozbicie w tabeli — widzisz, ile odsetek narosło w każdym podokresie i po jakiej stopie. To jest ta część wyliczenia, którą trzeba załączyć do wezwania do zapłaty, jeśli ma się obronić.
Trzy rodzaje odsetek
Wszystkie są funkcją stopy referencyjnej NBP powiększonej o narzut z ustawy.
| Rodzaj | Narzut | Kiedy |
|---|---|---|
| Ustawowe za opóźnienie art. 481 § 2 k.c. | + 5,5 p.p. | Domyślne, gdy umowa milczy o odsetkach. Należą się za samo opóźnienie — bez wykazywania szkody. |
| Transakcje handlowe ustawa z 8.03.2013 | + 10 p.p. | Między przedsiębiorcami. Nie da się ich umownie obniżyć — zapis o niższych jest nieważny. |
| Ustawowe kapitałowe art. 359 § 2 k.c. | + 3,5 p.p. | Za korzystanie z cudzych pieniędzy, gdy wysokości nikt nie ustalił. Nie mylić z odsetkami za opóźnienie. |
Aktualne wysokości i historia stóp są na stronie Stopy NBP i odsetki ustawowe.
Jeden szczegół, który łatwo przeoczyć
Stopa dla transakcji handlowych ustalana jest na pół roku, według stopy referencyjnej z 1 stycznia albo 1 lipca. W trakcie półrocza nie zmienia się, choćby RPP obniżyła stopy trzykrotnie. To jedyny rodzaj odsetek, który tak działa — pozostałe zmieniają się z dnia na dzień razem ze stopą.
Kiedy zaczyna się opóźnienie
Dnia następującego po terminie zapłaty. Zapłata w ostatnim dniu terminu jest zapłatą w terminie i odsetki się nie należą — to najczęstsza pomyłka o jeden dzień, a przy dużych kwotach i wysokich stopach kosztuje realne pieniądze.
Jeśli nie wiesz, kiedy dokładnie mija termin, policz go najpierw kalkulatorem terminu zapłaty — uwzględni soboty i święta.
Rekompensata, o której się zapomina
W transakcjach handlowych obok odsetek należy się rekompensata za koszty odzyskiwania należności: 40 EUR przy należności do 5 000 zł, 70 EUR do 50 000 zł i 100 EUR powyżej.
Przysługuje bez wezwania i bez wykazywania jakichkolwiek kosztów, od każdej opóźnionej faktury osobno. Przelicza się ją po średnim kursie EBC z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego termin zapłaty — nie po kursie z dnia wezwania.
Przy serii drobnych faktur suma rekompensat bywa wyższa niż same odsetki. Ten kalkulator ich nie dolicza, bo wymagają kursu walutowego na konkretny dzień; wylicz je osobno i dodaj do wezwania.
Granica danych
Kalkulator zna potwierdzoną historię stóp referencyjnych. Dla okresów zaczynających się wcześniej odmawia liczenia zamiast podstawić najstarszą znaną wartość — bo wynik wyglądałby poprawnie i nikt by nie zauważył, że jest zmyślony.
Zanim wyślesz wezwanie
Cztery miejsca, w których wyliczenia odsetek najczęściej się rozjeżdżają — pierwszy dzień, dzielnik, zmiana stopy i wybrany rodzaj odsetek — opisuje osobny poradnik. Jest tam też lista tego, co warto dołączyć do wezwania, żeby wyliczenie dało się odtworzyć.
Jeżeli faktura była między przedsiębiorcami, sprawdź także maksymalny termin zapłaty — w jednym układzie zapis o dłuższym terminie jest nieważny z mocy prawa, więc opóźnienie zaczęło się wcześniej, niż wynika z umowy.
Częste pytania
Ile wynoszą odsetki ustawowe za opóźnienie?
Stopa referencyjna NBP powiększona o 5,5 punktu procentowego, zgodnie z art. 481 § 2 Kodeksu cywilnego. Aktualną wysokość znajdziesz na stronie Stopy NBP — zmienia się wraz z każdą decyzją Rady Polityki Pieniężnej.
Od kiedy liczy się odsetki za opóźnienie?
Od dnia następującego po terminie zapłaty. Zapłata w ostatnim dniu terminu jest zapłatą terminową i odsetki się nie należą. Ostatnim dniem naliczania jest dzień zapłaty włącznie.
Co zrobić, gdy stopa zmieniła się w trakcie opóźnienia?
Rozbić okres na podokresy i policzyć każdy według stopy obowiązującej w tamtym czasie, a wyniki zsumować. Liczenie całości po jednej stopie jest błędem i najczęstszym źródłem rozbieżności między wezwaniem wierzyciela a wyliczeniem dłużnika.
Czy można umownie obniżyć odsetki w transakcjach handlowych?
Nie. Zapis przewidujący odsetki niższe niż ustawowe odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych jest nieważny, a w jego miejsce wchodzi stawka ustawowa. Podwyższyć można — z zastrzeżeniem limitu odsetek maksymalnych.
Czy odsetki liczy się od kwoty brutto czy netto?
Od całej należności wynikającej z faktury, czyli od kwoty brutto. Podatek jest częścią świadczenia, którego dłużnik nie spełnił w terminie.