Na czym to polega
Art. 10 ustawy z 8 marca 2013 roku daje wierzycielowi w transakcji handlowej ryczałtową rekompensatę za koszty odzyskiwania należności. Przysługuje z chwilą nabycia prawa do odsetek — czyli od pierwszego dnia opóźnienia.
Nie trzeba wzywać do zapłaty. Nie trzeba wykazywać, że poniosło się jakiekolwiek koszty. Nie trzeba nawet ich ponieść.
To jest ryczałt w ścisłym sensie: ustawodawca uznał, że dochodzenie zapłaty zawsze coś kosztuje, i zamiast kazać to udowadniać, ustalił kwotę z góry.
Trzy progi
| Wartość świadczenia | Rekompensata |
|---|---|
| do 5 000 zł | 40 euro |
| od 5 000 zł do 50 000 zł | 70 euro |
| powyżej 50 000 zł | 100 euro |
Próg liczy się od wartości pojedynczego świadczenia, nie od sumy zadłużenia. To ma znaczenie w drugą stronę, niż większość zakłada — patrz niżej.
Od każdej faktury osobno
To jest część, o której najczęściej się zapomina, i ta, która daje największe kwoty.
Rekompensata przysługuje od każdej transakcji, w której dłużnik się spóźnił. Jeżeli wystawiasz kontrahentowi faktury co miesiąc i przez rok każda była opóźniona, masz dwanaście rekompensat, a nie jedną.
Przykład: dwanaście faktur po 4 000 zł, każda zapłacona trzydzieści dni po terminie. Rekompensata to 12 × 40 euro = 480 euro, czyli około 2 000 zł. Odsetki ustawowe za opóźnienie od tych samych faktur to razem około 365 zł — pięć i pół raza mniej.
Przy serii drobnych, regularnie opóźnianych faktur rekompensata jest więc głównym roszczeniem, a odsetki dodatkiem. Im drobniejsza faktura i im krótsze opóźnienie, tym większa przewaga — bo rekompensata jest ryczałtem niezależnym od obu tych rzeczy.
Kurs — najczęstszy błąd
Kwota jest w euro, więc trzeba ją przeliczyć. Ustawa mówi jasno: po średnim kursie euro ogłoszonym przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie stało się wymagalne.
Czyli nie po kursie z dnia wezwania, nie z dnia zapłaty i nie z dnia wystawienia faktury. Wymagalność to dzień po upływie terminu zapłaty — bierzesz miesiąc, w którym ten dzień wypadł, cofasz się o jeden miesiąc i szukasz ostatniego dnia roboczego.
Przy fakturze z terminem 15 marca wymagalność wypada 16 marca, więc kurs bierzesz z ostatniego dnia roboczego lutego.
Czego rekompensata nie zamyka
Jeżeli rzeczywiste koszty odzyskiwania przekroczyły ryczałt — na przykład zapłaciłeś kancelarii — możesz dochodzić nadwyżki ponad rekompensatę, ale tę już trzeba udowodnić. Ryczałt jest podłogą, nie sufitem.
Rekompensata nie wyklucza też odsetek. To dwa niezależne roszczenia z tej samej opóźnionej faktury.
Jedno zastrzeżenie
Uprawnienie do rekompensaty nie może być zbyte — to wyraźny zapis ustawy, wprowadzony po tym, jak pojawił się rynek skupu takich roszczeń. W praktyce znaczy to, że możesz ich dochodzić tylko sam, jako pierwotny wierzyciel.
Orzecznictwo dopuszcza też oddalenie żądania rekompensaty jako nadużycia prawa, gdy opóźnienie było minimalne i nieznaczące — na przykład jednodniowe przy wieloletniej bezproblemowej współpracy. To wyjątek, nie reguła, ale warto o nim wiedzieć przed wysłaniem wezwania o czterdzieści euro za dzień zwłoki.
Odsetki od tych samych faktur policzysz kalkulatorem odsetek w trybie transakcji handlowych. Datę wymagalności ustalisz kalkulatorem terminu zapłaty.
Częste pytania
Czy rekompensata 40 euro należy się bez wezwania do zapłaty?
Tak. Przysługuje z mocy ustawy od chwili nabycia prawa do odsetek, czyli od pierwszego dnia opóźnienia. Nie trzeba wzywać dłużnika, nie trzeba wykazywać poniesionych kosztów ani ich faktycznie ponieść.
Czy rekompensata należy się od każdej faktury osobno?
Tak, od każdej transakcji, w której wystąpiło opóźnienie. Przy dwunastu opóźnionych fakturach w roku przysługuje dwanaście rekompensat. Przy serii drobnych faktur suma bywa wielokrotnie wyższa niż same odsetki.
Po jakim kursie przeliczyć rekompensatę na złote?
Po średnim kursie NBP z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie stało się wymagalne. Nie po kursie z dnia wezwania ani z dnia zapłaty — to najczęstszy błąd w wezwaniach.
Czy można żądać więcej niż 40 euro, jeśli windykacja kosztowała więcej?
Tak. Rekompensata jest kwotą minimalną — nadwyżkę rzeczywistych i uzasadnionych kosztów odzyskiwania można dochodzić dodatkowo, ale tę część trzeba już udowodnić.